Joseph Campbell pisał o Podróży Bohatera. Maureen Murdock o Podróży Bohaterki. Coraz większą popularność zdobywa jednak ostatnio jeszcze inny model konstruowania historii: Obietnica Dziewicy Kim Hudson – i to jemu przyjrzymy się w tym artykule.
Przeczytaj poprzednie odcinki cyklu “Wszyscy jesteśmy artystami”
Większość struktur opowieści opiera się na archetypach, czyli pierwotnych, uniwersalnych wzorcach postaci lub zdarzeń. Wzorce te funkcjonują w nieświadomości zbiorowej i w nieświadomości indywidualnej. Mówiąc prościej, oznacza to, że intuicyjnie je rozpoznajemy, nawet jeśli nie jesteśmy świadomi ich istnienia.
Bliższe spojrzenie na archetypy pokazuje, że obok bardzo popularnego modelu opowieści, jakim jest opisana przez Josepha Campbella Podróż Bohatera, można wyodrębnić również i inne struktury. Jedną z nich jest opisana w poprzednim artykule Podróż Bohaterki. Jeszcze inną, The Virgin’s Promise, czyli Obietnicę Dziewicy, opracowała w 2010 roku Kim Hudson.
Zacznijmy od różnic między wymienionymi modelami. W odróżnieniu od Podróży Bohaterki, która powstała głównie jako przewodnik kobiet w ich osobistej podróży, Kim Hudson stworzyła Obietnicę Dziewicy z myślą o osobach zajmujących się zawodowo opowiadaniem historii, na przykład scenarzystach, czy pisarzach.
Z kolei od Podróży Bohatera model ten różni się przede wszystkim kierunkiem rozwoju postaci. Campbell proponuje rozwój na zewnątrz – pokonywanie przeciwności, zabijanie potworów, osiąganie celów, ratowanie innych, walkę o przetrwanie. Istotą Obietnicy Dziewicy jest rozwój do wewnątrz – odkrywanie i realizowanie własnego potencjału.
Dziewica w archetypalnym rozumieniu to ktoś, kto porzucił siebie, swoje pragnienia, i złożył wobec swojej społeczności obietnicę, że będzie żyć tak, żeby spełniać jej oczekiwania. W jej wnętrzu tkwi jednak ogromna moc. W swojej podróży Dziewica tę moc odkrywa i uczy się z niej korzystać.
Czasem początkowo używa swojej mocy, by służyć innym, ale wreszcie dociera do prawdy o samej sobie i osiąga moment przebudzenia – twórczego, duchowego lub seksualnego. Musi się przy tym przeciwstawić swojej społeczności i wnieść chaos we wcześniej uporządkowany świat.
I choć tak jak w pozostałych modelach opierających się na archetypach, postać realizująca tę podróż może być zarówno kobietą jak i mężczyzną, to warto zauważyć, że struktura Hudson (podobnie jak struktura Murdock) może wypełnić pewną storytellingową niszę i stać się solidną podstawą do tworzenia wiarygodnych, pełnokrwistych postaci kobiecych.
13 etapów podróży
Etapów w modelu Obietnicy Dziewicy jest 13. Opisując je, będę dla uproszczenia pisać o bohaterce czy protagonistce, ale, jak pisałam wcześniej, model ten realizować może również postać chłopięca lub męska. Oto jak przebiega podróż opisana przez Kim Hudson:
- Świat zależności
Poznajemy bohaterkę w świecie o ustalonym porządku. Każdy odgrywa w nim określoną rolę, a od bohaterki oczekuje się, że będzie chciała to status quo utrzymać. Nie jest to jednak świat idealny – raczej pogrążony w stagnacji i wymagający zmiany.
- Cena podporządkowania
Bohaterka ma inne pragnienia niż te, które narzuca jej otoczenie, jednak tłumi je i boi się przeciwstawić swojej społeczności. Podporządkowuje się i wypełnia przypisaną jej odgórnie rolę.
- Szansa na blask
Na tym etapie opowieści bohaterka konfrontuje się ze swoim marzeniem. Podczas tego sekretnego spotkania odkrywa swój potencjał, swoje źródło mocy.
- Oddanie pięknu
Bohaterka zanurza się na krótką chwilę w tym, czego naprawdę pragnie. Przywdziewa swoją prawdziwą twarz i staje się przy tym najpiękniejszą wersją siebie. Wraca potem uskrzydlona do swojego starego świata.
- Sekretny świat
Bohaterka żyje jednocześnie w dwóch światach: w tym starym, w którym stara się wypełniać swoje zobowiązania, i w tym nowym, w którym robi to, czego naprawdę pragnie, czerpiąc z tego siłę i piękno.
- Niedopasowanie do starego świata
Wreszcie bohaterka odkrywa, że nie pasuje do końca do żadnego z dwóch światów, w których żyje. W starym nie czuje się już szczęśliwa. W nowym nie może zanurzyć się do końca, bo zobowiązania z jej królestwa jej na to nie pozwalają.
- Przyłapana w blasku
Tajemnica bohaterki wychodzi na jaw. Ktoś z otoczenia przyłapuje ją w jej sekretnym świecie – widzi, jak spełnia swoje pragnienia i jaka jest w tym piękna, silna i prawdziwa. Ona sama uświadamia sobie wtedy, jak bardzo jest to dla niej ważne.
- Odrzucenie okowów
Bohaterka zaczyna rozumieć, że ma swoje marzenia na wyciągnięcie ręki, ale aby je zrealizować, musi odrzucić to, co w starym świecie ją ogranicza.
- Królestwo w chaosie
Bohaterka komunikuje światu swoją decyzję, po czym jej królestwo pogrąża się w chaosie. Wali się status quo, a ludzie z jej otoczenia nie chcą się zgodzić na nieuchronne zmiany.
- Wędrówka po dziczy
Bohaterka musi odejść. W odosobnieniu, często w bliskości z naturą, podczas wędrówki przez dzicz, zastanawia się, czy wybrać własne szczęście, czy uszczęśliwianie innych kosztem siebie.
- Wybór światła
Wreszcie bohaterka podejmuje trudną decyzję. Wybiera drogę światła – stawia na siebie i swoje pragnienia. Kiedy wraca z tym do swojej społeczności, porzucają ją dotychczasowi sprzymierzeńcy.
- Nowy porządek
Otoczenie bohaterki zaczyna rozumieć, że ona już nie wróci. Odeszła – od nich lub od status quo – żeby żyć po swojemu. Stary świat dostrzega jednak jej moc i zaczyna dostosowywać się do niej.
- Jaśniejsze królestwo
Bohaterka osiąga równowagę i szczęście, a z chaosu w jej królestwie wyłania się nowy, lepszy porządek.
Obietnica Dziewicy w praktyce
Jak pisze Kim Hudson w artykule na temat swojego modelu, nie każda opowieść zbudowana na podstawie Obietnicy Dziewicy musi zawierać szczegółowy opis każdego z 13 etapów. Czasem wystarczy sugestia w jednym zdaniu, w jednym ujęciu filmowym, w jednym aktorskim spojrzeniu. Nie muszą one też wystąpić dokładnie w tej samej kolejności. Model ten stwarza niezliczone możliwości interpretacyjne.
Istnieje wiele opowieści, w których można zaobserwować drogę rozwoju bohaterki lub bohatera zgodną z modelem Kim Hudson. Można tu wymienić filmy takie jak „Tajemnica Brokeback Mountain”, „Podkręć jak Beckham”, czy „CODA”. Czasem zdarza się, że w jednej historii przedstawieni są na zasadzie kontrastu archetypalni Bohaterowie i Dziewice – jest tak na przykład w filmie animowanym „Shrek”. Bez wątpliwości, jeśli tylko nadstawisz oczu i uszu, znajdziesz znacznie więcej przykładów w literaturze, filmie czy teatrze.
Rady od autorki
Jeśli chcesz stworzyć własną opowieść i spodobał Ci się model, który opisała Kim Hudson, to we wspomnianym wyżej artykule autorka podzieliła się kilkoma radami dotyczącymi konstruowania postaci i jej świata. Pozwolę sobie je tutaj przytoczyć.
Po pierwsze upewnij się, że bohaterka Twojej opowieści żyje wśród ludzi, z którymi jest emocjonalnie związana. Zadbaj jednak o to, żeby było wyraźnie widać, że w tej społeczności niezbędne są jakieś zmiany. Po drugie stwórz dla niej sekretny świat. Niech do niego regularnie ucieka, a potem wraca do swojego królestwa. Musi też jej zależeć, żeby te dwa światy nigdy się ze sobą nie spotkały, bo w jej wyobrażeniu byłoby to spotkanie obfitujące w straszliwe konsekwencje.
Po trzecie, niech Twoja bohaterka otacza się przyjaciółmi, a nie sojusznikami. Po czwarte, użyj kontrastu. Może to być męski odpowiednik protagonistki albo jej Cień – mroczna strona jej osobowości, która nie pozwala jej dojrzeć. I wreszcie zamiast dawać swojej bohaterce zewnętrzny cel, taki jak zdobycie miłości albo uratowanie kogoś, skup się na jej własnym wewnętrznym przebudzeniu.
Jeśli ten temat Cię zainteresował, to więcej możesz przeczytać w książce „The Virgin’s Promise” Kim Hudson.
Zdjęcie główne: Marcin Maziej
